Leven en werk van Cornelis Kuipers (1739-1802)

 

Cornelis Kuipers werd op 21 juni 1739 te Dordrecht geboren als zoon van Hendrik Kuipers en Cornelia van Nispen. Zijn levensloop wordt beschreven door Dr. Richard Harmanni in het boek, dat ter gelegenheid van het eerste lustrum van het Dordts Patriciërshuis is verschenen.

Onderstaande beschrijving van zijn oeuvre is eveneens ontleend aan zijn bijdrage aan dit boek.

 

Grisailles

Naast het huisschilderen zullen voor de werkplaats van Cornelis Kuipers de decoratieschilderwerkzaamheden een belangrijke bron van inkomsten hebben gevormd. Afgaande op het bewaard gebleven werk blijken de grisailles in de meerderheid. Deze bestaan overwegend uit allegorische voorstellingen die door putti (engeltjes) met attributen worden verbeeld. Zo wordt in de grisaille in de eetkamer met de mercuriusstaf verwezen naar de koophandel, die gezien de hoorn des overvloeds aan de onderzijde, moet leiden tot overvloed en welvaart.

 

 

Decoratiestukken met vogels

Wat betreft schoorsteen- en bovendeurstukken schilderde Kuipers niet alleen grisailles. Zo verbeeldt het schoorsteenstuk in de ontvangstkamer een vogelstuk.

Rond een fantasiekapiteel hebben zich een goudfazant, een haan, een zilverfazant en een pauw verzameld. Ter rechterzijde bevindt zich een piëdestal met tuinvaas, waar een duif is neergestreken terwijl een andere van links komt aanvliegen. Linksonder heeft men een doorkijkje op een fantasierijk vormgegeven park.

Het enige andere decoratiestuk in kleur dat we van Kuipers kennen heeft het museum recentelijk in bruikleen verkregen van een particulier. Het betreft de voorstelling van een klassieke vaas in een halfronde nis met onderin dezelfde goudfazant als in het eerder genoemde vogelstuk en bovenop de vaas een papagaai. Het tafereel wordt verder verlevendigd bloemen, vruchten en een vogelnestje.

 

Bloemstillevens

De twee bloemstillevens van Kuipers in de woonkamer worden als zijn hoofdwerken gezien. Het verschijnen van deze werken in de kunsthandel was een grote verrassing aangezien er indertijd nauwelijks iets over hem bekend was. Hoewel beide werken hetzelfde formaat hebben en altijd als pendanten bij elkaar zijn gebleven, zijn zij twee jaar na elkaar ontstaan. Het stilleven met vissenkom in 1777 en het stilleven met poes in 1779. Net als bij sommige signaturen bij de grisailles zijn deze hier als het ware gegraveerd in het natuursteen waarop het bloemenarrangement is geplaatst.

In vele opzichten heeft Kuipers voor deze werken heel duidelijk gekeken naar de bloemstillevens van Jan van Huysum (1682-1749) wiens invloed nog tot in de 19de eeuw nagalmde.

 

Portretten

Cornelis Kuipers beoefende ook de portretkunst. Het getekende groepsportret van de manschappen van de Sint Joris schutterij, dat wordt bewaard in het Regionaal Archief Dordrecht, is daarvan een fraai voorbeeld.         

In 1777 schilderde hij een portret van het jonge gezin van Pieter Blussé dat wordt getoond op de overloop.

 

 

Landschappen

In de eetkamer hangt een zonnig inheems landschap. Dit 1788 gedateerde landschap verbeeldt een gezicht rond een toegangshek van een buitenplaats. 

 

Genre taferelen

Het clair-obscur in de dicht gegroeide boslandschappen staat niet ver af van de kaarslichtschilderijen die aan het eind van de 18de eeuw vooral in Dordrecht weer een opleving kregen. Kuipers heeft in zijn kaarslichtscène twee lichtbronnen toegepast. Een jonge man in luxueuze ‘japonse rok’ (kamerjas) zittend op de voorgrond wordt belicht door het schijnsel van de kaars op tafel. Terwijl hij in ene hand een glas wijn houdt, wijst hij ondertussen met een schalkse blik naar de dame in de deuropening. Dit aangrenzende vertrek wordt verlicht door de brandende kaars op een kaptafel. De man verheugt zich duidelijk op hetgeen komen gaat. Voor zover bekend is deze humorvolle scène het enige kaarslichtschilderij dat Kuipers geschilderd heeft.

 

 

Het tweede genrestuk van Kuipers bevindt zich eveneens in de eetkamer.

Een elegant geklede dame staat bij een rijk gebeeldhouwde tuinvaas op een sokkel en kijkt vol verwachting naar de jonge man die het bordes komt oplopen met een kooi met daarin een muis. Een hondje volgt vol spanning de bewegingen van de man. Het is duidelijk een verleidingsscène, maar een gekooide muis ziet men zelden in dit verband uitgebeeld worden. Wat betreft onderwerpskeuze is dit 1787 gedateerde schilderij een origineel eigentijds genretafereel.

Beide stukken zijn in langdurig bruikleen verkregen van het Dordrechts museum.

 

Prentkunst

Dat Cornelis Kuipers zelf ontwerpen voor grafiek maakte, was tot nog toe nog niet opgemerkt. Hij heeft namelijk het titelvignet getekend voor het herdenkingsboek ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de Republiek. Dit boek was samengesteld door de Dordtse predikant Johan Barueth en in 1772 uitgegeven door de Dordtse uitgever Adriaan Walpot. Het vignet is in het koper gebracht door Reinier Vinkeles.

Tot op heden is dit Kuipers enige teken van betrokkenheid bij grafiek.

 

Geschilderde behangsels

Geschilderde behangsels uit een afgebroken pand in Dordrecht worden aan Kuipers toegeschreven omdat de bovendeurstukken uit dit vertrek zijn signatuur dragen.